Azerbaycan-Meksika ilişkileri
Azerbaycan ve Meksika ülkeleri 1992 yılında diplomatik ilişkiler kurdu. Her iki ülke de Birleşmiş Milletler üyesidir.
Tarihçe
[değiştir | kaynağı değiştir]
Mayıs 1978'de Meksika Cumhurbaşkanı José López Portillo, SSCB ziyareti sırasında Bakü'yü ziyaret etti.[1] Nisan 1982'de geleceğin Cumhurbaşkanı Haydar Aliyev, Sovyet heyetinin başında Meksika'yı ziyaret etti ve Cumhurbaşkanı Portillo ile görüştü. O dönemde Aliyev sadece Sovyet Politbüro'nun bir adayıydı.[2] Aralık 1991'de Meksika, Sovyetler Birliği'nin Dağılması'ndan sonra Azerbaycan'ın bağımsızlığını tanıdı. 14 Ocak 1992'de iki ülke diplomatik ilişkiler kurdu.[3] Başlangıçta, iki ülke arasındaki diplomatik ilişkiler kendi büyükelçilikleri aracılığıyla yürütülüyordu; Azerbaycan büyükelçiliği Amerika Birleşik Devletleri'nin Washington D.C. şehrinde, Meksika büyükelçiliği ise Türkiye'nin Ankara şehrinde bulunuyordu.[3] 2007'de Azerbaycan, Meksika Şehri'nde bir büyükelçilik açtı. 2011'de Meksika Cumhuriyeti Senatosu, Hocalı Katliamı'nı tanıdı.[4]
Nisan 2008'de Meksika Dışişleri Bakan Yardımcısı Lourdes Aranda Bezaury, siyasi istişareler için ilk Meksika-Azerbaycan toplantısına katılmak üzere Azerbaycan'ı ziyaret etti ve mevkidaşı Dışişleri Bakanı Elmar Mammadyarov ile görüştü. Ziyaret sırasında her iki ülke de siyasi bağların güçlendirilmesini ve iki ülke arasında ekonomik işbirliği, ticaret ve turizm alışverişi potansiyelini ele aldı. Her iki ülke de ikili anlaşmalar imzaladı.[5]
Meksika'nın bağımsızlığının 200. yıldönümünü anmak için Meksika, bazı yabancı ülkelerin park ve meydanlarını kendi ülkelerinin anıtlarıyla yeniden düzenlemelerine izin verdi. Azerbaycan hükûmeti, eski Cumhurbaşkanı Heydar Aliyev'in Chapultepec Parkı'ndaki ana Paseo de la Reforma'ya bir anıt ve Plaza Tlaxcoaque'ye Hojali Katliamı anısına bir anıt daha yerleştirmeyi seçti. Ancak 8 Şubat 2023'te Meksika Senatosu, evrensel insan haklarını koruma ihtiyacını gerekçe göstererek, 1915'te Osmanlı kuvvetleri tarafından işlenen Ermeni soykırımını tanıyan bir belge kabul etti.[6] Kasım 2012'de, eski Azerbaycan Cumhurbaşkanı Haydar Aliyev'in heykelinin açılışından kısa bir süre sonra, iki ülke arasındaki ilişkiler en düşük seviyeye indi; Meksiko Şehri sakinlerinden bazıları, yerel belediye yönetimini Azerbaycan hükûmetinin şehre bir "diktatör" heykeli yerleştirmesine izin vermekle suçladı.[7][8] Yerel yönetimin heykeli kaldırıp başka bir yere yerleştirmesi önerilmişti, ancak Meksika Şehri'ndeki Azerbaycan Büyükelçiliği, heykelin taşınması durumunda "Azerbaycan'ın Meksika ile diplomatik ilişkilerini kesebileceğini" protesto etti.[8] Sonunda, Başkan Haydar Aliyev'in heykeli şehirdeki özel bir eve taşındı ve misilleme olarak Azerbaycan hükûmeti 3,8 milyar ABD doları tutarındaki yatırımları durdurdu.[7] Aynı ayda, bir Meksika danışma komisyonu, yetkililerin yabancı bir hükûmetin "esas olarak Meksika Şehri'nin kamusal alanlarında hangi siyasi figürlerin veya tarihi olayların anılması gerektiğine karar vermesine" izin vermek için para kabul ederek hata yaptığını söyledi. Ayrıca, "Azerbaycanlı ölümlerini 'soykırım' olarak adlandıran anıt üzerindeki bir plaketin yanıltıcı olduğunu" ekledi. Yetkililerin harekete geçmesini tavsiye eden[9] komisyon, "soykırım" kelimesinin kaldırılmasına ve yerine "katliam" yazılmasına karar verdi.[10][11]
2014 yılında, Meksikalı Senatörlerden oluşan bir heyet, Senatör Gabriela Cuevas Barrón başkanlığında Azerbaycan'a dört günlük resmi bir ziyaret gerçekleştirdi. Aynı yıl Meksika, Bakü'de bir büyükelçilik açtı.[12] Kasım 2017'de, Ermenistan hükûmetinin daveti üzerine "Meksika-Ermenistan Dostluk Grubu"nun bir parçası olarak Ermenistan'a resmi bir ziyarette bulunan iki Meksikalı Kongre üyesi, uluslararası alanda Azerbaycan'ın bir parçası olarak tanınan Ermenistan kontrolündeki Dağlık Karabağ'ı ziyaret etti. Bu ziyaret, Azerbaycan ve Meksika arasında diplomatik bir gerginliğe yol açtı.[13]
Aralık 2018'de Azerbaycan Dışişleri Bakanı Elmar Mammadyarov, Meksika Cumhurbaşkanı Andrés Manuel López Obrador'un göreve başlama törenine katıldı.[14]
2022 yılında her iki ülke de diplomatik ilişkilerinin 30. yılını kutladı.[15] 2023 yılında Azerbaycan Dışişleri Bakan Yardımcısı Elnur Mammadov, mevkidaşı Dışişleri Bakan Yardımcısı Carmen Moreno Toscano ile siyasi istişarelerde bulunmak üzere Üçüncü Meksika-Azerbaycan toplantısına katılmak için Meksika Şehrine geldi.[15]
Üst Düzey Ziyaretler
[değiştir | kaynağı değiştir]
Azerbaycan'dan Meksika'ya üst düzey ziyaretler[3][14][15]
- Dışişleri Bakanı Elmar Mammadyarov (2011, 2012, 2018)
- Başbakan Yardımcısı Ali S. Hasanov (2012)
- Dışişleri Bakan Yardımcısı Elnur Mammadov (2023)
Meksika'dan Azerbaycan'a üst düzey ziyaretler[3][16]
- Dışişleri Bakan Yardımcısı Lourdes Aranda Bezaury (2008)
- Senatör Carlos Jimenez Macias (2011)
- Senatör Francisco Arroyo Vieyra]] (2012)
- Senatör Gabriela Cuevas Barrón (2014)
İkili Anlaşmalar
[değiştir | kaynağı değiştir]İki ülke, Azerbaycan Dışişleri Bakanlığı ile Meksika Dışişleri Bakanlığı arasında Akademik Diplomatik İşbirliği Anlaşması (2008); Karşılıklı İlgi Alanlarında Danışma Mekanizması Kurulmasına İlişkin Mutabakat Zaptı (2008); Diplomatik Pasaport Sahipleri İçin Vize Muafiyeti Anlaşması (2008); İki Ülke Posta Hizmetleri Arasında Ortak Marka Çıkarma Anlaşması (2010); Telekomünikasyon, Bilgi ve İletişim Teknolojilerinde İşbirliği Anlaşması (2010) ve Eğitim, Bilim, Gençlik, Kültür ve Spor Alanlarında İşbirliği Anlaşması gibi çeşitli ikili anlaşmalar imzalamıştır. (2017).[5][17]
Ticaret İlişkileri
[değiştir | kaynağı değiştir]2023 yılında iki ülke arasındaki karşılıklı ticaret 7,2 milyon ABD doları tutarındaydı.[18] Azerbaycan'ın Meksika'ya başlıca ihracat ürünleri şunlardır: alüminyum levhalar ve şeritler, turbojetler ve diğer gaz pervaneleri, baskı makineleri, röntgen cihazları ve petrol. Meksika'nın Azerbaycan'a başlıca ihracat ürünleri şunlardır: demir veya çelikten yapılmış borular ve tüpler, nikel bazlı ürünler, makineler ve mekanik aletler, mineral malzemeler, kimyasal bazlı ürünler ve alkol.[18]
Yerleşik Diplomatik Misyonlar
[değiştir | kaynağı değiştir]- Azerbaycan'ın Meksika Şehri'nde bir büyükelçiliği bulunmaktadır.[19]
- Meksika'nın Bakü'de bir büyükelçiliği bulunmaktadır.[20]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ Armenia, Azerbaiyán y su relación diplomática con México (in Spanish)
- ^ Video: López Portillo recibió a Aliyev en Los Pinos, en 1982 (in Spanish)
- ^ a b c d Relaciones bilaterales México- Azerbaiyán - pages 38-40 (in Spanish)
- ^ Mexican Senate recognizes Azeris’ massacre as genocide
- ^ a b Azerbaiyán y México firman Acuerdo de Cooperación Diplomática (in Spanish)
- ^ Mexican senate recognizes Armenian Genocide
- ^ a b Azerbaiyán retira inversión millonaria por polémica estatua de Aliyev (in Spanish)
- ^ a b Azerbaiyán romperá relaciones si se remueve monumento de Reforma (in Spanish)
- ^ Mexico City Removes Aliyev Statue
- ^ Heydar Aliyev Statue Removed from Mexico City Central Park
- ^ How Azerbaijan botched its effort to win friends and influence people in Mexico City.
- ^ México abrió su Embajada en Azerbaiyán el 1 de octubre de 2014 (in Spanish)
- ^ Viaje diplomático de diputados mete en aprietos a México con Armenia y Azerbaiyán (in Spanish)
- ^ a b Azerbaijani FM participates in inauguration ceremony of president of Mexico
- ^ a b c Third Mexico-Azerbaijan meeting for political consultations
- ^ Relación Política México-Azerbaiyán (in Spanish)
- ^ Bilateral agreements between Mexico and Azerbaijan (in Spanish)
- ^ a b Data México: Azerbaijan
- ^ Embassy of Azerbaijan in Mexico City
- ^ Embassy of Mexico in Baku