Azerbaycan-Pakistan ilişkileri
Azerbaycan-Pakistan ilişkileri, Azerbaycan Cumhuriyeti ile Pakistan İslam Cumhuriyeti arasındaki ikili ilişkileri ifade eder. Pakistan'ın Bakü'de bir büyükelçiliği ve Azerbaycan'ın İslamabad'da bir büyükelçiliği bulunmaktadır. Her iki ülke de kendi başkentleri arasındaki teması artırmaktadır. İki ülke "stratejik ortak" olarak kabul edilmektedir.[1]
İki devlet arasındaki modern ilişkiler, Azerbaycan Cumhuriyeti'nin SSCB'nin çöküşünün ardından bağımsızlığını kazanmasıyla, 9 Haziran 1992'de kurulmuştur.[2] Pakistan, Türkiye'den sonra Azerbaycan'ı tanıyan ikinci ülke olmuştur (12 Aralık 1991).[3] İki ülke arasında ticaret ve işbirliği istikrarlı bir şekilde büyümüş ve iki ülke arasındaki ticareti nasıl geliştirecekleri konusunda çeşitli zirveler düzenlenmiştir.
Azerbaycan ve Pakistan, Mart 2013'te her iki ülkenin yetkililerinin de belirttiği gibi "stratejik ortaklık ilişkilerine" sahiptir.[4]
Tarihçe
[değiştir | kaynağı değiştir]20. yüzyılın başlarında, Pakistan'da (o zamanlar Britanya Hindistanı) 100.000'den fazla insan bir hastalıktan öldü.[5][6] Azerbaycanlı milyoner ve hayırsever Hacı Zeynalabdin Tagiyev, kendi masraflarıyla Pakistan'a 300.000'den fazla ampul veba aşısı satın alıp gönderdi. Pakistan'da vebaya karşı kazanılan zaferde bu faktör büyük rol oynadı. Bu hikaye 20 yıl boyunca Pakistan'da ağızdan ağza aktarıldı. Bu gerçek ancak 1947'de, Pakistan bağımsızlığını kazandıktan sonra ders kitaplarına dahil edildi. O zamandan beri Pakistan halkı Azerbaycan'ı kardeş devlet olarak tanıdı.
Resmi Toplantılar
[değiştir | kaynağı değiştir]Faruk Lehari, 1995 yılında Azerbaycan'ı ziyaret eden ilk Pakistan Cumhurbaşkanı oldu. Bir yıl sonra Heydar Aliyev İslamabad'ı ziyaret etti. Heydar Aliyev ile Pakistan Başbakanı Benazir Bhutto arasında, diplomatik açıdan önemli olan 9 anlaşmanın (dostluk ve işbirliği, ticaret, vergi, sağlık, turizm anlaşmaları dahil) imzalanmasıyla sonuçlanan birkaç görüşme gerçekleşti.[7]
Heydar Aliyev Pakistan hakkında şunları söyledi:[8][9]
Pakistan ve Azerbaycan'ın çok iyi ve dostane ilişkileri vardır. Bu ilişkiler, geçmişteki tarihi geleneklerimize dayanmaktadır. Azerbaycan bağımsızlığını ilan ettikten sonra ülkemizin bağımsızlığını tanıyan ilk devletlerden birinin Pakistan olması tesadüf değildir. Takip eden dönemde, özellikle son yıllarda, Pakistan ve Azerbaycan arasında çok iyi ilişkiler kuruldu.
Ülkeler arasında savunma ve askeri işbirliği anlaşması 2002 yılında imzalandı. Aynı yıl, Cumhurbaşkanı Haydar Aliyev ile Pervez Musharraf arasında Ekonomik İşbirliği Teşkilatı zirvesinde İstanbul'da bir görüşme daha gerçekleşti.[10]
Eylül 2003'te Azerbaycan Başbakanı İlham Aliyev, Pakistan İslam Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Pervez Musharraf ile bir araya geldi. İkisi de uluslararası konuları görüştü.
2004 yazında Pervez Musharraf Azerbaycan'a resmi bir ziyaret gerçekleştirdi.[11] Temmuz 2003'te Pakistan Cumhurbaşkanı Pervez Musharraf, Bakü'deki Haydar Aliyev Vakfı'nı ziyaret etti.
2005 baharında Cumhurbaşkanı İlham Aliyev Pakistan'ı ziyaret etti. İki günlük ziyaret sırasında, liderler ortaklık kurma potansiyelini görüştüler. Bilgi ve iletişim, ulaşım, havacılık, kültürel ilişkiler, finans ve eğitim alanlarında altı anlaşma imzalandı.
Mayıs 2006'da, Pakistan Başbakanı Şaukat Aziz'in de katıldığı 9. ECO Zirvesi Bakü'de düzenlendi.
2008 yazında, Pakistan İslam Cumhuriyeti Parlamentosu Başkanı Muhammed Mian Soomro başkanlığındaki bir heyet ve Pakistan Senatosu Dış İlişkiler Daimi Komitesi Başkanı Muşakhid Hüseyin Saidi başkanlığındaki bir heyet Bakü'yü ziyaret etti.
27 Temmuz 2021'de Azerbaycan Ulusal Meclisi Başkanı Sahiba Gafarova, Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanı Mustafa Şentop ve Pakistan Ulusal Meclisi Başkanı Asad Qaiser'in ilk üçlü toplantısı gerçekleşti.[12]
Toplantı sırasında Bakü Deklarasyonu metni görüşülerek onaylandı. Deklarasyon, tarihi ve kültürel bağların önemini, parlamenter diyaloğun ve işbirliğinin güçlendirilmesini, bu bölgelerde barış, istikrar ve kalkınmanın sağlanmasını ve benzeri konuları vurgulamaktadır.[13]
Ayrıca, başkanların ikinci üçlü toplantısının 2022 yılında Pakistan'ın İslamabad şehrinde yapılmasına karar verildi.[14]
Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, Temmuz 2024'te Pakistan'a iki günlük bir ziyaret gerçekleştirdi. Ziyaret sırasında Cumhurbaşkanı Aliyev, Başbakan Şehbaz Şerif ve Cumhurbaşkanı Asif Ali Zardari ile görüşmeler yaptı. İki taraf, ikili iş birliğini daha da güçlendirmek için karşılıklı ilgi alanlarında geniş kapsamlı görüşmelerde bulundu. Ziyaret sırasında çeşitli anlaşmalar imzalandı.[15][16]
Şubat 2025'te Başbakan Şehbaz Şerif, ikili ilişkileri güçlendirmek amacıyla iki günlük bir gezi için Azerbaycan'ı ziyaret etti.[17] Ziyaret sırasında Azerbaycan, altyapı, enerji ve madencilik alanlarında 2 milyar dolarlık yatırım sözü verdi ve resmi anlaşmaların Nisan 2025'te imzalanması bekleniyor. LNG çerçeve anlaşmasına bir değişiklik imzalanarak Pakistan'ın talep üzerine LNG kargoları tedarik etmesine izin verildi. Ayrıca, SOCAR, PSO ve FWO, petrol taşımacılığını geliştirmek için Machike-Thallian-Tarujabba Beyaz Petrol Boru Hattı Projesi'nde iş birliği yapmayı kabul etti. Savunma sektöründe ise her iki ülke de ekipman iş birliklerini yeniden teyit etti ve ortak üretim olanaklarını araştırdı. Nahçivan ve Lahore arasında kültür, turizm ve eğitim alanlarında işbirliğini artırmak ve iki ülke arasındaki bağları daha da güçlendirmek amacıyla bir Mutabakat Zaptı imzalandı.[18][19]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ "Azerbaijan, Pakistan eye expanded cooperation". AzerNews.az. 24 Kasım 2016.
- ^ "Азербайджан – Пакистан: больше чем стратегическое партнерство". 1news.az. 22 Mart 2015.
- ^ "President Musharraf's Visit to Azerbaijan: an Effort to Build Pakistani Regional Leadership". Erişim tarihi: 26 Nisan 2016.
- ^ "News.Az – Azerbaijan, Pakistan 'enjoy strategic partnership relations'". Erişim tarihi: 26 Nisan 2016.
- ^ "Pakistan - Azerbaijan's reliable friend, sincere ally". Daily Times. 5 Mart 2021. Erişim tarihi: 24 Nisan 2024.
- ^ Кавказа", "Вестник (31 Aralık 2017). "Как один азербайджанец спас миллион пакистанцев". vestikavkaza.ru (Rusça). Erişim tarihi: 21 Nisan 2024.
- ^ "Heydar Aliyev and Benazir Bhutto. Official meetings". 28 Nisan 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ PEN (3 Mayıs 2023). "Heydar Aliyev: Pakistan-Azerbaijan relations". pakistaneconomicnet.com. Erişim tarihi: 13 Mart 2023.
- ^ "National Leader Heydar Aliyev : Constructor of Azerbaijan-Pakistan Relations". pakistanintheworld.pk. 2023. Erişim tarihi: 13 Mart 2023.
- ^ "Pervez Musharraf and Heydar Aliyev. Official meetings". br.az. 5 Haziran 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Nisan 2018.
- ^ "Президент Пакистана Парвиз Мушарраф посетит Азербайджан в начале июля". ИА REGNUM (Rusça). Erişim tarihi: 29 Nisan 2018.
- ^ "Azərbaycan, Türkiyə və Pakistan arasında Bakı Bəyannaməsi imzalanıb". azertag.az (Azerice). Erişim tarihi: 6 Ağustos 2021.
- ^ "Azərbaycan, Türkiyə və Pakistan parlament sədrlərinin Bakı Bəyannaməsinin mətni açıqlanıb - YENİLƏNİB". Report İnformasiya Agentliyi (Azerice). Erişim tarihi: 6 Ağustos 2021.
- ^ "Azərbaycan, Türkiyə və Pakistan parlament sədrlərinin Birinci Üçtərəfli görüşü keçirilib". www.meclis.gov.az (Azerice). Erişim tarihi: 6 Ağustos 2021.
- ^ "Azerbaijan president lands in Islamabad on 2-day official visit". DAWN.COM. 11 Temmuz 2024. Erişim tarihi: 11 Temmuz 2024.
- ^ "Azerbaijan President on Two day visit to Pakistan". The Express Tribune. 11 Temmuz 2024. Erişim tarihi: 11 Temmuz 2024.
- ^ Raza, Syed Irfan (24 Şubat 2025). "PM Shehbaz arrives in Baku to warm welcome". DAWN.COM (İngilizce). 19 Temmuz 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Şubat 2025.
- ^ "Pakistan, Azerbaijan sign agreements, MOUs on trade and energy". Voice of America (İngilizce). 24 Şubat 2025. Erişim tarihi: 25 Şubat 2025.
- ^ "PM Shehbaz to meet Azerbaijan president, address business forum today". Associated Press of Pakistan (İngilizce). 24 Şubat 2025. 24 Şubat 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Şubat 2025.