Azerbaycan-Polonya ilişkileri
Azerbaycan ve Polonya arasında dış ilişkiler mevcuttur. Polonya Büyükelçiliği 23 Ağustos 2001'de Azerbaycan'da, Azerbaycan Büyükelçiliği ise 30 Ağustos 2004'te Polonya'da açılmıştır.[1] Her iki ülke de Avrupa Konseyi ve Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı'nın (AGİT) tam üyesidir.
Şu anda Azerbaycan'da binden fazla kendini Polonyalı olarak tanımlayan kişi bulunmaktadır.[2]
Tarihsel İlişkiler
[değiştir | kaynağı değiştir]
Azerbaycan ve Polonya arasındaki tarihi ilişkilere ilişkin eski belgelerden, ilk kez 1472 yılında, Azerbaycan Devleti olan Ak Koyunlu ve Polonya Cagiellon Hanedanlığı döneminde iki ülke arasında diplomatik misyonların değiş tokuş edildiği bilinmektedir. Dolayısıyla, 1472 yılında Ak Koyunlu tarafından Polonya'ya bir diplomatik misyon gönderilmiştir. Bunu dikkate alarak, 2012 yılı Azerbaycan ve Polonya arasındaki diplomatik ilişkilerin başlangıcının 540. yıldönümünü işaret etmektedir.[3]
Polonyalı Ledinski ve Azerbaycanlı Alimardan Topçubaşov, Polonya ve Azerbaycan'ın özerkliği için mücadele etmek üzere Duma'da birlikte özel bir grup kurmuşlardır. Mammed Amin Rasulzade 1918'de Müslüman dünyasının ilk laik ve demokratik cumhuriyeti olan Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti'ni kurduğunda, ulusal ordunun ilk genelkurmay başkanı Polonyalı general Maciej Sulkiewicz oldu.[4] Ayrıca Rasulzade'nin 1938'de Polonya'ya gittiği ve Polonyalı devlet adamı Józef Piłsudski'nin yeğeni olan ikinci eşi Wanda ile orada tanıştığı da bilinmektedir.[5] Katyn katliamı sırasında, Polonyalı Subaylar Birliği'nin etnik Azeri üyesi Hamid Mahammadzadeh, 1940'ta Sovyet gizli polisi NKVD tarafından vurularak öldürülen 22.000 Polonyalı arasındaydı.[6]
Son Siyasi İlişkiler
[değiştir | kaynağı değiştir].jpg)
Polonya, Azerbaycan'ın bağımsızlığını 27 Aralık 1991'de tanıdı. Azerbaycan'ın hem Avrupa Konseyi'ne hem de Dünya Ticaret Örgütü'ne üyeliğini destekledi ve çeşitli enerji projelerine katılma ilgisini açıkladı.[7] Polonya, Azerbaycan'ın Avrupa Birliği ve NATO'ya katılma girişimini destekliyor.[8] Polonya, Azerbaycan'ı destekledi, ancak Azerbaycan'ın protesto ettiği Ermeni soykırımı'nı Polonya'nın tanıması nedeniyle bu destek artık aralıklı hale geldi. Polonya, yüzyıllardır Ermenistan ile kültürel olarak dostane ilişkilere sahip. Dahası, Azerbaycan ile kurulan yeni yakın ilişkiler ve Polonya hükûmetinin vatandaşlarının Artsakh Cumhuriyeti'ni ziyaret etmeden önce Azerbaycan'dan izin istemeleri yönündeki son kararı, Polonya hükûmetinin kararının Ermeni milliyetçi grupları ve gençlik örgütleri tarafından "Ermeni karşıtı" olarak nitelendirilmesine yol açtı.[9]
Polonya'nın o zamanki Cumhurbaşkanı Leç Kaczyński 2007 yılında Azerbaycan'ı ziyaret etti ve 26 Şubat 2008'de Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev Polonya'yı ziyaret etti. Ziyaret sırasında her iki tarafın ortak bir bildirisi imzalandı. Polonya, Ermeni soykırımını tanıdı.[10]
Bağımsızlığın yeniden kazanılmasının ardından, Ermenistan ve Polonya arasında 2000 yılında kültürel işbirliği anlaşması,[11] 2004 yılında savunma işbirliği anlaşması[12] ve 2010 yılında ekonomik işbirliği anlaşması[13] dahil olmak üzere çeşitli anlaşmalar imzalandı.
Ekonomik İlişkiler
[değiştir | kaynağı değiştir]2008 yılında Azerbaycan, ekonomik ilişkiler tarihinde ilk kez ticaret fazlası elde etti ve iki ülke arasındaki mal cirosu 166,9 milyon dolara ulaştı.[14] Uzun yıllar boyunca bir efsane gibi görünen Bakü-Odesa-Brody-Płock-Gdańsk boru hattının teknik detaylarını hazırlamak için "Sarmatiya" şirketi kuruldu. Bu, Azerbaycan'ın Polonya'nın enerji güvenliğini sağlamadaki artan rolünü göstermektedir.[15]
Kültürel İlişkiler
[değiştir | kaynağı değiştir]19. yüzyılın ortalarında Azerbaycan kahramanlık destanı "Koroghlu" Aleksander Chodźko tarafından İngilizce ve Fransızca olarak tercüme edilerek yayımlandı. Varşova, Abbasgulu Bakikhanov'un emekli olmadan önce ziyaret ettiği son yer olarak kalmıştır. Varşova'da çok sayıda şiir ve ünlü "Asrar al-Malakut" (Arapça "Cennetin Sırları") adlı eserini yazdı.[16]
İsmail Bek Kutkaşenki'nin ilk Azerbaycan gerçekçi düzyazısı olarak bilinen "Raşid Bey ve Saadat Hanum" adlı eseri ilk olarak 1835'te Polonya'da yayımlanmıştır.
Józef Gosławski, Józef Płoszko, Eugeniusz Skibiński ve Kazımierz Skórewicz, Azerbaycan'daki birçok binanın mimarları olmalarıyla dikkat çeker. Bunlar arasında İsmailiye Sarayı, Mutluluk Sarayı, Bakü Şehir Yürütme Gücü Binası, Rylsky kardeşlerin evi, Agabala Guliyev'in Evi, Tagiyev Geçidi ve günümüzdeki Azerbaycan Ulusal Tarih Müzesi, Bakü Kukla Tiyatrosu, El Yazmaları Enstitüsü ve Savcılık Tarih Müzesi bulunmaktadır.[17][18]
Polonya Güvenlik Matbaası ayrıca Azerbaycan'da Chopin Yılı 2010 ve Miłosz Yılı 2011'i de desteklemiştir. Bakü Slav Üniversitesi'ndeki Polonya Dili ve Kültürü Merkezi 9 Kasım 2006'da açıldı. Polonyalı mühendis Paweł Potocki, Hazar Denizi kıyı şeridindeki ilk petrol çıkarma projesini sundu ve projenin tamamlanmasını sağladı.[19]
2019'dan beri, Polonya yükseköğretim kurumlarında Azerbaycanlı öğrenci sayısında önemli bir artış oldu. Azeri öğrenciler, 2021'de Polonya'daki yabancı öğrenciler arasında sekizinci, 2022'de altıncı ve 2023 ve 2024'te beşinci en büyük grubu oluşturdu.[20][21]
Yerleşik diplomatik misyonlar
[değiştir | kaynağı değiştir]- Azerbaycan'ın Varşova'da bir büyükelçiliği bulunmaktadır.
- Polonya'nın Bakü'de bir büyükelçiliği bulunmaktadır.
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ MFA - general look on relations between Azerbaijan and Poland (in Azeri language)[ölü/kırık bağlantı]
- ^ Polish diaspora
- ^ "540-year history of Azerbaijan-Poland diplomatic relations". 12 Kasım 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Ağustos 2024.
- ^ Tadeusz Swietochowski. Russia and Azerbaijan: A Borderland in Transition. Columbia University Press, 1995. 0-231-07068-3, 978-0-231-07068-3 and Reinhard Schulze. A Modern History of the Islamic World. I.B.Tauris, 2000. 1-86064-822-3, 978-1-86064-822-9.
- ^ Rais Rasulzade, grandson. "Mammad Amin Rasulzade, Founding Father of the First Republic". Azerbaijan International. ISSN 1075-086X.
- ^ Nurani, Nair Aliyev. Katyn Tragedy - Azerbaijani Page 25 Eylül 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. Echo. 26 October 2013.
- ^ Embassy of Republic of Poland in Baku Official Site 7 Ekim 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- ^ The Messenger, Georgia - Oct 22, 2004
- ^ Armenian youth organizations condemn Polish Government decision - Times.am[ölü/kırık bağlantı]
- ^ "Archived copy". 2 Nisan 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Ocak 2007.
- ^ Umowa między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Republiki Armenii o współpracy kulturalnej i naukowej, sporządzona w Warszawie dnia 27 stycznia 1998 r., Dz. U. z 2000 r. Nr 2, poz. 9
- ^ Umowa między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Republiki Armenii o współpracy w dziedzinie obronności podpisana w Warszawie dnia 6 września 2004 r., Dz. U. z 2005 r. Nr 221, poz. 1902
- ^ Umowa między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Republiki Armenii o współpracy gospodarczej, sporządzona w Erewaniu dnia 12 marca 2010 r., M.P. z 2010 r. Nr 56, poz. 761
- ^ "Dragon to breathe fire on all fronts - the National". 11 Ekim 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Haziran 2011.
- ^ ABC news on "Sarmatiya" 26 Mart 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- ^ Azeri Literature 28 Eylül 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (in Russian). Fundamental Electronic Library The Russian Literature and Folklore. Retrieved 29 August 2006
- ^ Józef Plośko 3 Ekim 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- ^ "Kazimierz Skórewicz". In memoriam - pamięci architektów polskich (Lehçe). 23 Ocak 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Mart 2023.
- ^ "Concise History of Azerbaijan Oil by Miryusif Mirbabayev" (PDF). 4 Mayıs 2021 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Haziran 2011.
- ^ Cudzoziemcy na uczelniach w Polsce. Raport 2022 (Lehçe). Warszawa: Ośrodek Przetwarzania Informacji–Państwowy Instytut Badawczy. 2023. s. 25.
- ^ Tomczyńska, Aldona; Maziarczyk, Anna (2025). Cudzoziemcy na uczelniach w Polsce 2024 (Lehçe). Warszawa: Ośrodek Przetwarzania Informacji–Państwowy Instytut Badawczy. s. 7.