2026 İran internet kesintisi
8 Ocak 2026 tarihinde, İran'daki 2025–2026 protestolarının on ikinci gününde, Tahran'dan gelen raporlar, geniş kalabalıkların sokaklarda bulunduğunu ve yaygın internet kesintilerinin yaşandığını bildirdi. Başkent Tahran'ın yanı sıra kesintiler aynı zamanda İsfahan, Luristan, Abdanan, Şiraz'ın bazı bölgeleri ve Kirmanşah'ta da görüldü. NetBlocks izleme örgütü, yerel saatle yaklaşık 08:30 civarında ülke genelinde bir internet kesintisinin başladığını doğruladı. Kesintilerin, protestoların tırmandığı ve can kayıplarının arttığı bir dönemde gerçekleştiğini ve İran rejiminin ülkenin bazı bölgeleri üzerindeki kontrolünü giderek kaybetmesi nedeniyle iletişimi ve olayların aktarımını önemli ölçüde sınırladığını belirtti.[1]
Arka Plan
[değiştir | kaynağı değiştir]İran, tarih boyunca protestoları bastırmak amacıyla interneti engellemiştir. Bu uygulama 2019, 2022 ve 2025 yıllarında da gerçekleştirilmiştir.[1] 2022–2024 yılları arasında, Mahsa Amini protestoları sırasında İran, WhatsApp ve Google Play'i de yasaklamıştır.[2] Hükûmetin muhalefeti engellemek amacıyla internet sansürünü kullanması, İran muhalefetinin faaliyetlerini aksatmasına olanak tanımış, ancak ülke ekonomisine zarar vermiştir.[3]
2025 yılında İran–İsrail Savaşı'nın ilk haftasında, ülke genelinde internet erişimi tamamen kesilmiştir. İran rejimi internet erişimini engelleyerek ülkedeki internet kullanımını %97 oranında düşürmüştür.[4] Bu durum, İranlıların dış dünyadan bağlantısının kopmasına yol açmıştır.[5] Siber güvenlik uzmanı Amir Rashidi'ye göre, İran rejimi interneti “bir düşman” olarak görmekte ve onu “kontrol edip bastırmayı” amaçlamaktadır.[6] Savaş sırasında hükûmet, vatandaşları gözetlemek için sahte bir Starlink uygulaması yayımlamış ve devletteki görevli kaçışlarını önlemek amacıyla belirli dezenformasyon yaymıştır.[6] Rejim, WhatsApp'ı İsrail'in casus yazılımı olarak nitelendirerek vatandaşlara engellemeleri çağrısında bulunmuş, WhatsApp ise bu iddiayı reddetmiştir.[4]
İnternet kesintileri ve filtreleme, İran İslam Cumhuriyeti'nin ülke içindeki bilgi akışını kontrol etmesinde uzun süredir merkezi bir rol oynamaktadır.[7] Rejim protestolar öncesinde internet erişimini düzenli olarak sınırlamakta veya tamamen kapatmaktadır.[8] Kasım 2019 protestoları sırasında İran rejimi, protestocuların kitlesel olarak öldürülmesiyle ilgili eleştirileri engellemek amacıyla altı gün boyunca interneti tamamen kapatmıştır.[5][9] 2020'deki, Ukrayna Uluslararası Havayolları'nın 752 sefer sayılı uçağının düşürülmesine ve akaryakıt fiyat artışlarına ilişkin protestoların ardından hükûmet yine interneti tamamen kesmiştir.[7] 2025 Haziran'ında İran ile İsrail arasında gerçekleşen On İki Günlük Savaş sırasında ise İran hükûmeti, ulusal güvenlik gerekçesiyle internet ve iletişimi kesmiş; bu kesinti, ülkeden dış dünyaya bilgi akışını da durdurmuştur.[10]
2026 Protestoları ve İnternet Kesintisi
[değiştir | kaynağı değiştir]Ana madde: 2025–2026 İran protestoları
8 Ocak 2026 öncesi kısmi kısıtlamalar
[değiştir | kaynağı değiştir]İran'da büyük çaplı sokak protestoları Aralık 2025'te başlayıp Ocak 2026'ya kadar devam etti. Protestolar, İran'ın tahttan indirilmiş şahının sürgündeki oğlu ve veliaht prensi Rıza Pehlevi, Kürt örgütleri, Azerbaycan Partileri Koordinasyon Konseyi ve Tahran, Tebriz, İsfahan, Meşhed ve Kirman'daki geleneksel çarşı esnafı gibi çeşitli muhalefet grupları tarafından çağrıldı; çarşı esnafı da gösterileri desteklemek amacıyla kepenklerini kapattı.[10] BBC Farsça, başlangıçta hükûmetin interneti kısmen kısıtladığını, internet hızını düşürerek ve protestoların gerçekleştiği alanlarda (örneğin Tahran Büyük Çarşı) mobil ağları hedef alan yerel kesintiler uyguladığını, ancak diğer bölgeler ile sabit hat internetini görece etkilenmeden bıraktığını bildirdi.[7] Filterwatch projesi, “Protestoların başlangıcından 8 Ocak'a kadar internet kesintilerinin yerel, kent merkezli, değişken ve katmanlı bir şekilde sergilediğini” rapor etti.[11]
Cloudflare gibi küresel izleme hizmetleri tarafından toplanan internet trafiği verileri, protestolar başladığından itibaren İran'daki internet kullanımının düştüğünü, ancak tamamen sıfırlanmadığını göstermektedir.[7] Filterwatch tarafından yapılan araştırmalar, İran'daki bağlantıların (VPN bağlantıları dahil) saat 16:00–22:00 arasında, planlanan protesto saatleriyle eşzamanlı olarak kesintiye uğradığını ortaya koydu. Bu saatlerde Telekomünikasyon Şirketi İran (TCI), MCI ve Irancell ağlarında büyük trafik düşüşleri gözlendi.[7][11]
Uygulanan kısıtlama yöntemleri arasında mobil ağ antenlerini devre dışı bırakma, telefon hatlarını kesme,[12] yüksek hacimli veri iletimini sınırlama, kullanıcıların büyük dosya gönderip almasını engelleme ve muhalif vatandaşlar ile sosyal aktivistlere ait SIM kartları devre dışı bırakma bulunmaktadır.[7] Ancak yetkililer, bu kesintilerin elektrik arızalarından veya eski donanımdan kaynaklandığını iddia ederek sansür suçlamalarını bertaraf etmeye çalışmaktadır.[7]
8 Ocak 2026'dan İtibaren Ülke Genelinde İnternet Kesintileri
[değiştir | kaynağı değiştir]8 Ocak 2026'da, protestoların on ikinci gününde, yetkililer ülke genelinde internet hizmetini kesti; bu, protestoların yoğunlaştığı döneme denk geldi.[8][9][13] Kesinti, göstericilerin rejimin sona erdirilmesini talep ettiği ve hükûmetin protestoları şiddetle bastırmaya çalıştığı bir dönemde gerçekleşti.[8][10] İnternet hizmeti, göstericiler Reza Pehlevi lehine sloganlar attığı sırada ülke genelinde tamamen kesildi.[8] Telefon hizmetleri, sabit hatlar ve mobil hatlar dahil olmak üzere etkilendi.[8] Kesinti ve kısıtlamalara dair ilk raporlar birçok şehirden geldi.[8][9] O öğleden sonra, NetBlocks ve Georgia Teknoloji Enstitüsü'nün Internet Outage Detection and Analysis veritabanı gibi izleme kuruluşları tarafından doğrulandığı üzere, ülke neredeyse tamamen çevrimdışı hâle geldi.[10] Aynı akşam, NetBlocks, İran'ın “ülke genelinde bir internet karartmasının ortasında olduğunu; bu olayın, ülke çapında protestoları hedef alan dijital sansür önlemleri zincirini takip ettiğini ve halkın kritik bir anda iletişim hakkını engellediğini” belirtti.[8]
Kesintiyi Aşma Çabaları
[değiştir | kaynağı değiştir]Starlink uydu interneti kesintiden etkilenmediği için bazı kullanıcılar, hükûmet kontrollü internet karartmalarını aşabiliyor.[7] Evler, oteller ve ofislerde Starlink bulunsa da, İranlıların yalnızca küçük bir yüzdesi erişim sağlayabiliyor.[7] İran, Starlink'i yasaklamış ve bağlantı için gereken yer terminalini denetlemeye çalışmıştır. Ülke genelindeki internet kesintisi, Elon Musk'tan Starlink ağı üzerinden erişimi genişletme çağrılarını yoğunlaştırdı; İranlı aktivist Masih Alinejad da bu yönde çağrıda bulundu.[14]
8 Ocak'tan itibaren, İran hükûmeti Starlink erişimini engellemek amacıyla GPS sinyallerini bozmak için kapsamlı bir operasyon başlattı; bu müdahale, Starlink bağlantılarında tahmini olarak %30 paket kaybına yol açtı.[11] Miaan Group'tan Amir Rashidi'ye göre, bazı bölgelerde paket kaybı %80'e kadar ulaştı.[15]
Ayrıca Bakınız
[değiştir | kaynağı değiştir]Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ a b Editorial (23 Kasım 2019). "Internet being restored in Iran after week-long shutdown". NetBlocks (İngilizce). Erişim tarihi: 11 Ocak 2026.
- ^ Sutherland, Callum. "Why Iran Is Urging Residents to Delete WhatsApp Amid Israel Conflict". TIME (İngilizce). Erişim tarihi: 11 Ocak 2026.
- ^ "Iran unrest: What's going on with Iran and the internet?" (İngilizce). 23 Eylül 2022. Erişim tarihi: 11 Ocak 2026.
- ^ a b Franceschi-Bicchierai, Lorenzo (18 Haziran 2025). "Internet collapses across Iran, say web-monitoring firms". TechCrunch (İngilizce). Erişim tarihi: 11 Ocak 2026.
- ^ a b "Iran plunged into an internet near-blackout during deepening conflict". NBC News (İngilizce). 17 Haziran 2025. Erişim tarihi: 11 Ocak 2026.
- ^ a b "How Iran's internet serves as lifeline despite censorship – DW – 06/18/2025". dw.com (İngilizce). Erişim tarihi: 11 Ocak 2026.
- ^ a b c d e f g h i "محدودکردن اینترنت؛ اعتراضات ایران چطور سانسور میشود؟". BBC News فارسی (Farsça). 7 Ocak 2026. Erişim tarihi: 11 Ocak 2026.
- ^ a b c d e f g Ott, Haley (8 Ocak 2026). "Internet service in Iran cut off or restricted as deadly protests reach a possible tipping point - CBS News". www.cbsnews.com (İngilizce). Erişim tarihi: 11 Ocak 2026.
- ^ a b "باشگاه برق شیراز از توقف تمامی فعالیتها در فضای مجازی خبر داد". www.iranintl.com (Farsça). 8 Ocak 2026. Erişim tarihi: 11 Ocak 2026.
- ^ a b c d "Iran Is Cut Off From Internet as Protests Calling for Regime Change Intensify". 9 Ocak 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Ocak 2026.
- ^ a b c Keshavarznia, Narges (9 Ocak 2026). "From Regional Disruptions to Nationwide Blackouts: Examining Iran's Internet Status Amid Escalating Protests - Filterwatch". filter.watch (İngilizce). Erişim tarihi: 11 Ocak 2026.
- ^ "Internet access and telephone lines in Iran cut out after demonstrators join protest called by exiled crown prince". Barchart.com (İngilizce). 8 Ocak 2026. Erişim tarihi: 11 Ocak 2026.
- ^ "More demonstrations erupt in Iran as rights groups say at least 48 protesters killed". BBC News (İngilizce). Erişim tarihi: 11 Ocak 2026.
- ^ "Israel official asked about Elon Musk's Starlink in Iran | The Jerusalem Post". The Jerusalem Post | JPost.com (İngilizce). 9 Ocak 2026. Erişim tarihi: 11 Ocak 2026.
- ^ "As protests rage, Iran pulls the plug on contact with the world". AP News (İngilizce). 10 Ocak 2026. Erişim tarihi: 11 Ocak 2026.